Kongres zgromadził przedstawicieli kierownictwa Instytutu Pamięci Narodowej. W wydarzeniu uczestniczyli kierujący Instytutem Pamięci Narodowej dr hab. Karol Polejowski, zastępcy prezesa IPN dr hab. Krzysztof Szwagrzyk i dr hab. Mateusz Szpytma, a także dyrektor Oddziału IPN we Wrocławiu dr hab. Kamil Dworaczek.
Podczas inauguracji dr hab. Karol Polejowski, zwracając się do licznie zgromadzonej młodzieży, podkreślił znaczenie edukacji historycznej i świadomości własnej tradycji:
„Najważniejszą rzeczą, najważniejszym zadaniem szkoły jest jednak to, by uczeń wychodził z niej Polakiem. Człowiekiem świadomym swojej historii, świadomym tradycji – i aby na tym budował całe swoje życie. Młodzi przyjaciele – to do Was, już niedługo, będzie należeć los Rzeczypospolitej!”
Słowa te dobrze oddają ideę Kongresu – wydarzenia, które pokazuje, że historia nie musi być zamknięta w podręcznikach. Może być odkrywana poprzez rozmowę, spotkanie, doświadczenie, grę, wystawę czy wspólne rozwiązywanie historycznych zagadek.
W tym wspólnym odkrywaniu historii aktywnie uczestniczyła również Delegatura IPN w Opolu. Opolski IPN reprezentowała naczelnik Delegatury dr hab. Joanna Lusek, która wspólnie z pracownikami włączyła się w przygotowanie i realizację kongresowych wydarzeń.
Podczas gry terenowej uczestnicy mogli spotkać członków opolskiego zespołu wcielających się w role postaci związanych z poznawaną historią. Opolski akcent był obecny również w strefie gier planszowych, gdzie uczestnicy mogli poznawać historię Polski poprzez wspólną zabawę, rywalizację i edukacyjne rozgrywki.
Ważnym punktem programu była uroczystość wręczenia odznaczeń i wyróżnień. Wśród uhonorowanych znalazła się pani Helena Kamerska – sanitariuszka w Powstaniu Warszawskim, której przyznano Nagrodę IPN „Świadek Historii”.
Jej losy i osobiste świadectwo są ważną częścią pamięci o pokoleniu, które doświadczyło najtragiczniejszych wydarzeń XX wieku. Wyróżnienie pani Heleny Kamerskiej szczególnie mocno wpisuje się w przesłanie Kongresu – pamięć o historii przekazywana przez świadków kolejnym pokoleniom.
Dwa dni Kongresu wypełniły również debaty, spotkania, wystawy i liczne atrakcje edukacyjne. W „Orbicie Historii” prezentowały swoją ofertę edukacyjną oddziały IPN z całej Polski, w Strefie Nowych Technologii można było spojrzeć na historię przez pryzmat gier komputerowych i wirtualnej rzeczywistości, a w kolejnych przestrzeniach uczestnicy poznawali historię Wrocławia, uczestniczyli w warsztatach i spotykali się ze świadkami historii.